Η Τουρκία αυξάνει την επιρροή της στα Βαλκάνια

Του Δημήτρη Μπεκιάρη
«Θέλουμε μια νέα Βαλκανική, που θα βασίζεται στον πολιτικό διάλογο, στην οικονομική αλληλεξάρτηση και συνεργασία, στην ενσωμάτωση, στην πολιτιστική αρμονία και ανοχή. Αυτά ήταν τα οθωμανικά Βαλκάνια. Θα επανεγκαθιδρύσουμε αυτά τα Βαλκάνια. Οι οθωμανικοί αιώνες των Βαλκανίων είναι μια επιτυχημένη ιστορία. Σήμερα, πρέπει να την επανεφεύρουμε» δήλωνε κατά την επίσκεψή του στο Σεράγεβο το 2009, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου.
Το νέο – οθωμανικό δόγμα της εξωτερικής πολιτικής, η ολική επαναφορά της επιρροής της γειτονικής Τουρκίας στα γεωγραφικά όρια της πάλαι ποτέ Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όπως αυτά ορίζονταν στα τέλη του 16ου αι. και στις αρχές του 17ου αι, και η ενίσχυση του περιφερειακού ρόλου της γειτονικής χώρας περνούν από τη διαδικασία της οικονομικής διείσδυσης.
Η Βαλκανική χερσόνησος αποτελεί ένα γεωγραφικο – χωροταξικό πεδίο, στο οποίο η Τουρκία έχει διεισδύσει επιχειρηματικά, επενδυτικά και πολιτιστικά σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό τα τελευταία χρόνια, με την τουρκική κυβέρνηση να ακολουθεί το μοντέλο το οποίο υιοθέτησε στη Μέση Ανατολή και στην Κεντρική Ασία, χρηματοδοτώντας τουρκικές εταιρείες ώστε να επενδύσουν.

Προϋποθέσεις

Η ύπαρξη μουσουλμανικών πληθυσμών στη βαλκανική χερσόνησο, αποτελεί ένα από τα κεντρικότερα και ισχυρότερα επιχειρήματα της Τουρκίας, στην προσπάθεια που καταβάλλει για όλο και μεγαλύτερη διείσδυση. Μουσουλμανικοί πληθυσμοί εντοπίζονται στην Αλβανία, στην Βοσνία και στα Σκόπια.
Επίσης τουρκόφωνοι πληθυσμοί εντοπίζονται στο Κοσσυφοπέδιο, στη Βουλγαρία και στην πΓΔΜ. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι η Άγκυρα προωθεί σχέδιο μετατροπής του Τετόβου σε Κέντρο Μουσουλμάνων. Τα πληθυσμιακά δεδομένα στα Βαλκάνια, συνιστούν σύμφωνα με την άποψη προσκείμενων στην τουρκική κυβέρνηση δεξαμενών σκέψης, τον συνδετικό κρίκο της σύγχρονης Τουρκίας με το οθωμανικό παρελθόν στην περιοχή.
Σε αυτή τη βάση η στήριξη της Άγκυρας στους μουσουλμανικούς, αλλά και στους τουρκόφωνους πληθυσμούς στα Βαλκάνια, όχι μόνο θεωρείται δεδομένη σε όλα τα επίπεδα, αλλά εκλαμβάνεται ως κεντρικό στρατηγικό σχέδιο για την βελτίωση της επιρροής της στην περιοχή. Στα Βαλκάνια η Τουρκία επιχείρησε να διαδραματίσει το ρόλο του διαμεσολαβητή ανάμεσα στα κράτη και στους μουσουλμάνους, για την πολιτική των κυβερνήσεων απέναντι τους μουσουλμάνους και τους Τουρκόφωνους.
Γενικότερα και παρά τις αντιδράσεις, οι οποίες έχουν εκφραστεί για παράδειγμα τόσο στο Κοσσυφοπέδιο, όσο και στην Βουλγαρία για τον κραυγαλέο τρόπο με τον οποίο η Τουρκία επιχειρεί να μεγιστοποιήσει την επιρροή της, η προοπτική της διείσδυσης συνιστά στρατηγικού χαρακτήρα σχέδιο. Εξάλλου το προεκλογικό μανιφέστο του κυβερνώντος κόμματος στην Τουρκία AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) με τίτλο «Η Τουρκία είναι έτοιμη. Στόχος 2023» η σταθερότητα των Βαλκανίων αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της εξωτερικής πολιτικής στην Τουρκία. Το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη των Τουρκικών επενδύσεων στη Χερσόνησο του Αίμου, σε καθεστώς ασφάλειας και σταθερότητας.

Εταιρείες

Σύμφωνα με μία άποψη η απόπειρα οικονομικής διείσδυσης της Τουρκίας στα Βαλκάνια είναι αποκαλυπτική του σχεδίου της Άγκυρας για την μελλοντική δημιουργία μίας Ευρασιατικής Ένωσης. Πάντως τον τελευταίο χρόνο, γενικότερα έχει διαπιστωθεί ακόμη μεγαλύτερη αύξηση της επιρροής στα Βαλκάνια.
Εξάλλου η Τουρκία έχει ήδη υπογράψει συμφωνίες «ελεύθερου εμπορίου» με όλες τις Βαλκανικές χώρες εκτός από το Κοσσυφοπέδιο, ενώ έχει παρατηρηθεί εξαιρετικά μεγάλη άνοδος στο εμπόριο της Τουρκίας με τις Βαλκανικές χώρες μετά το 2000, αφού ο όγκος του εξωτερικού εμπορίου, από 2,9 δις δολάρια έφτασε σε 17,7 δις δολάρια το 2008..
Οι εμπορικές συναλλαγές ανάμεσα στην Τουρκία και στα κράτη της βαλκανικής παρουσίασε αύξηση της τάξης του 84% την περίοδο 2000 - 2008. Το έτος 2009 το μερίδιο των Βαλκανίων στο εξωτερικό εμπόριο της Τουρκίας ήταν 6,7 % ενώ αντίστοιχα οι εισαγωγές αντιστοιχούσαν σε ποσοστό μόλις 3,4 %.
Οι κυριότεροι τομείς για την ανάπτυξη τουρκικών επενδύσεων στην βαλκανική χερσόνησο είναι οι τράπεζες, οι κατασκευές, οι τηλεπικοινωνίες, τα λιμάνια, οι υποδομές, τα αεροδρόμια, και τα ορυκτά.
Για παράδειγμα η Αλβανία, όπως είναι γνωστό εδώ και καιρό, προχώρησε σε εκσυγχρονισμό της βάσης των υποβρυχίων στο Δυρράχιο, αφού χρηματοδοτήθηκε από την Τουρκία. Επίσης με τουρκική χρηματοδότηση προχωρά η ανακατασκευή του ναυστάθμου στον Αυλώνα, ενώ ακόμη τα τουρκικά πλοία έχουν λάβει άδεια ελλιμενισμού.
Οι εταιρείες, οι οποίες δραστηριοποιούνται στην Αλβανία, αγγίζουν τον αριθμό των ογδόντα και η τουρκική εταιρεία Calik έχει πραγματοποιήσει εξαιρετικά μεγάλες επενδύσεις στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Τον Απρίλιο του 2010 υπογράφηκε σύμβαση παραχώρησης για 35 χρόνια των κοιτασμάτων χρωμίτη και χαλκού ανάμεσα στον υπουργό Οικονομίας, Εμπορίου και Ενέργειας της Αλβανίας και σε εκπροσώπους της κοινοπραξίας της τουρκικής εταιρείας Kurum Energy και της κινεζικής Sichuam Jiannanchun International Group Ltd., η οποία αφορούσε σε επένδυση ύψους 20 εκατ. δολάρια στα πρώτα τέσσερα χρόνια.
Εκτός αυτών την κατασκευή του δρόμου που ενώνει την Αλβανία με το Κοσσυφοπέδιο έχει αναλάβει η αμερικανοτουρκική κοινοπραξία «Bechtel & Enka».
Επίσης στο Κοσσυφοπέδιο, η τουρκική επιρροή και οικονομική διείσδυση συνεχώς αυξάνεται. Χαρακτηριστική είναι η παρουσία της τουρκικής κατασκευαστικής εταιρείας Limak Holding, η οποία φέρεται να ενδιαφέρεται για την αγορά των λιμανιών του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης, και η οποία έχει αναλάβει την εκμετάλλευση του αεροδρομίου της Πρίστινας. Εκτός αυτού, όμως, μεγάλη είναι η τουρκική παρουσία και σε τομείς όπως αυτοί των τραπεζών, των ασφαλειών και της εκπαίδευσης.
Στη Βουλγαρία ο αριθμός των επιχειρήσεων, τουρκικών συμφερόντων, οι οποίες δραστηριοποιούνται εκεί φτάσει τις 2.500. Στην Βοσνία Ερζεγοβίνη το 49% της αεροπορικής εταιρείας Β&Η Airlines βρίσκεται σε τουρκικά χέρια, ενώ στη Σερβία τρεις εταιρείες τουρκικών συμφερόντων συμμετέχουν στην κατασκευή του αυτοκινητοδρόμου που θα συνδέει το Βελιγράδι με την Μπαρ του Μαυροβουνίου σε ποσοστό της τάξης του 35%. Επίσης έντονο είναι το ενδιαφέρον για την εξαγορά αεροπορικής εταιρίας JAT, καθώς και την εξαγορά της αυτοκινητοβιομηχανίας Jastava.
Στην Ρουμανία, ο αριθμός των τουρκικών επιχειρήσεων, οι οποίες έχουν αναπτύξει την δραστηριότητά τους, υπολογίζεται ότι έχει υπερβεί σε αριθμό της 4.000. Στην πΓΔΜ η τουρκική TAV έχει αναλάβει να ανακατασκευάσει το αεροδρόμιο της Αχρίδας, μετά από εκείνο των Σκοπίων. ενώ ακόμη έχει αναλάβει να κατασκευάσει και το αεροδρόμιο του Στιπ. Ταυτόχρονα στα Σκόπια προχωρούν με ταχύτατους ρυθμούς οι επενδύσεις στον τραπεζικό τομέα, αλλά και στον τουριστικό τομέα.
Αντιδράσεις

Η τουρκική οικονομική διείσδυση, βέβαια έχει συναντήσει σοβαρές αντιδράσεις από κάποια κράτη και από κυβερνήσεις. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η Βουλγαρία, η οποία έχει απαγορεύσει τη δραστηριοποίηση της εταιρείας TIKA, που αντιθέτως στα Σκόπια έχει προχωρήσει σε κατασκευές Τζαμιών και άλλων κτιρίων τα οποία χρησιμοποιούν μουσουλμάνοι.
Χαρακτηριστικό είναι επίσης το γεγονός ότι ο πρόεδρος της Βουλγαρίας Μπόικο Μπορίσοφ είχε δηλώσει αναφορικά με την παρουσία των τουρκόφωνων πληθυσμών, αλλά και την προσπάθεια της Τουρκίας να διεισδύσει στην γειτονική χώρα με όχημα αυτό το στοιχείο ότι «Όποιος νιώθει Τούρκος, να πάει στην Τουρκία». Μάλιστα είναι τέτοιος ο βαθμός διείσδυσης της τουρκικής οικονομίας στην Βαλκανική χερσόνησο, ώστε πλέον γίνεται λόγος ακόμη και για ρωσο – τουρκικό ανταγωνισμό στη συγκεκριμένη περιοχή, εξαιτίας και της προσπάθειας της Μόσχας να ανακτήσει την επιρροή της στα Βαλκάνια.
newscode.gr/